† Μνήμη του αγίου Ιερομάρτυρος Γρηγορίου, Μητροπολίτου Δέρκων
|
Μητροπολίτου Φαναρίου Αγαθαγγέλου,
Προικισμένος με σπάνια φυσικά χαρίσματα και πλήρης ελπίδων, δεν περιορίσθηκε στα στενά όρια των μοναστηριακών τειχών, αλλά επεζήτησε ευρύτερο πεδίο δράσεως. Αναφέρεται ότι εμορφώθηκε στη Δημητσάνα και το Ναύπλιο, αργότερα δε μετέβη στην Κωνσταντινούπολη, όπου επεράτωσε τις σπουδές του στη Μεγάλη Σχολή του Γένους, διακρινόμενος από τότε για τη μόρφωση του. Για την ποικιλία των γνώσεών του και το αυστηρό του ήθος, δεν άργησε να γίνει γνωστός σε ευρύ κύκλο λογίων, κληρικών και λαϊκών, ελκύσας την εύνοια και εκτίμηση του Οικουμενικού Πατριάρχου Σωφρονίου Β' (1774-1780), ο οποίος τον εχειροτόνησε Μητροπολίτη Λαοδικείας κατά το Φεβρουάριο του 1777 και συγχρόνως καθ’ όλο σχεδόν το έτος προσέλαβε αυτόν ως μέλος της Ιεράς Συνόδου. Αφού ανέλαβε τα καθήκοντά του στη Μητρόπολη Λακεδαιμονίας, το 1778, ο Άγιος Γρηγόριος διακρίθηκε ως έξοχος ποιμενάρχης. Σε αυτόν οφείλεται η υπαγωγή της Αρχιεπισκοπής Δημητσάνης στη Μητρόπολη Λακεδαιμονίας, αργότερα δε, κατά το 1780, η προαγωγή της Πατριαρχικής Εξαρχίας Ζαρνάτας σε Επισκοπή υπό τον Λακεδαιμόνιας. Φλεγόμενος υπέρ της απελευθερώσεως του Γένους, εβάδισε επί τα ίχνη του προκατόχου του Ανανίου και εργάσθηκε εντατικά προς αναζωπύρωση του πατριωτικού φρονήματος. Λόγω της δράσεώς του αυτής επέσυρε την οργή και το μίσος της τουρκικής εξουσίας της Πελοποννήσου. Αφού ήλθε σε ρήξη προς τον πασά Σαλάμπαση, διότι αντιστεκόταν στις καταπιέσεις αυτού και διαμαρτυρόταν στις εκκλησίες, εφυλακίσθηκε από αυτόν επί εννέα μήνες. Ο πασάς απέστειλε τρεις φορές ταχυδρόμους στην Κωνσταντινούπολη, για να λάβει φιρμάνι να τον αποκεφαλίσει, επειδή όμως απέτυχε, απέλυσε τον Γρηγόριο, αφού έλαβε από αυτόν άδικο πρόστιμο τριάντα χιλιάδων γροσίων. Περί τα μέσα του 1790 προσκλήθηκε από τον πασά της Πελοποννήσου να μεταβεί στην Τρίπολη, πλην όμως εγκαίρως κατόρθωσε να διαφύγει πριν συλληφθεί και υποστεί το μαρτυρικό τέλος του προκατόχου του Ανανίου. Δια μέσου δε της 'Ύδρας κατευθύνθηκε στην Κωνσταντινούπολη, αφού απηλλάγη της κατηγορίας. Αφού έμεινε εκεί αρκετά, μετατέθηκε στη Μητρόπολη Βιδύνης, κατά το Νοέμβριο του 1791, με σκοπό να μην επανέλθει στην Πελοπόννησο. Δεν παρέμεινε όμως εκεί αρκετά, διότι δεν υπήρξε αμέτοχος της αποστασίας του Πασβάνογλου (1797), προς τον οποίο συνδέθηκε δια φιλίας, επωφελούμενος των σχέσεων με τον Ρήγα Φεραίο. Φοβούμενος δε την ενοχοποίησή του, εδραπέτευσε και κατευθύνθηκε στην Κωνσταντινούπολη κατά τον Ιούλιο του έτους 1801. Εδώ παρέμεινε μέχρι την ημέρα της εκλογής του, επί Πατριάρχου Καλλινίκου Ε΄, σε Μητροπολίτη Δέρκων, διαδεχθείς τον Μακάριο, ο οποίος έγινε Μητροπολίτης Εφέσου. Ο ΄Αγιος Γρηγόριος ευθύς αμέσως, για τις ποικίλες γνώσεις και την πολύτιμη πείρα του, εκλήθηκε ως Συνοδικός και παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι τον Απρίλιο του 1821, υπό τέσσερις Πατριάρχες, τον Καλλίνικο Ε', τον Ιερεμία Δ' (1809-1813), τον Κύριλλο ΣΤ' (1813-1818) και τον Γρηγόριο Ε' (1818-1821). Ως Μητροπολίτης Δέρκων και μέλος της Φιλικής Εταιρείας ο ΄Αγιος Γρηγόριος παρέσχε μεγάλες υπηρεσίες στην Εκκλησία και το Γένος, αφού κατόρθωσε να φέρει σε πέρας δύσκολα και δύσλυτα προβλήματα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Η φωτισμένη σκέψη του εβάρυνε πάντοτε επί των σκέψεων και των αποφάσεων της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου. Συγκαταλέγεται μεταξύ των Ιεραρχών εκείνων, οι οποίοι επέδειξαν μεγάλο ζήλο για την ίδρυση σχολείων και την εξύψωση του πνευματικού και μορφωτικού επιπέδου της νεολαίας. Πολύ συνέβαλε στην αναδιοργάνωση της Μεγάλης του Γένους Σχολής, ως και τη μετάθεση αυτής από το Φανάρι στην Ξηροκρήνη. Ο Αγιος επροστάτευε τους γενναίους από τους λαϊκούς και τους ενάρετους από τους κληρικούς. Έτσι ως πνευματικά του τέκνα αναφέρονται οι δύο Πατριάρχες Γρηγόριος ΣΤ' και ’ Ανθιμος Ε' (1841-1842), ως και ο πολύς κατόπιν Γρηγόριος Παπαφλέσσας. Μετά την εισβολή του Αλεξάνδρου Υψηλάντου στη Μολδαβία, διατάχθηκε, στις 9 Μαρτίου, δια φιρμανίου και άνευ εξηγήσεων ο Πατριάρχης να αποστείλει στην Πύλη μερικούς από τους προκρίτους Αρχιερείς, μεταξύ δε αυτών και τον ΄Αγιο Γρηγόριο. Περί της τύχης των κρατουμένων Αρχιερέων, μετά την αναγγελία της Επαναστάσεως στην Πελοπόννησο, έκρινε το αποτέλεσμα των πολεμικών γεγονότων και μάλιστα η αναγγελία περί της πυρπολήσεως του τουρκικού δικρότου στη Λέσβο, στις 27 Μαίου 1821, από τον Παπανικολή και η σφαγή του Μολλά της Μέκκας και της οικογένειας του στη νήσο των Οινουσσών. Έτσι διατάχθηκε η θανάτωση όλων των φυλακισμένων Ιεραρχών. Ο Άγιος Γρηγόριος απαγχονίσθηκε, το 1821, στα Θεραπειά, έξω από την οικία του. |
Ο Άγιος Ιερομάρτυς Γρηγόριος εγεννήθηκε περί τα μέσα του 18ου αιώνος μ.Χ. στο χωριό Ζουμπάτα Αχαΐας. Λόγω του ανήσυχου χαρακτήρος του, ο πατέρας του αναγκάσθηκε να τον αποστείλει σε κάποιον μοναχό συγγενή του στη μονή του Αγίου Αθανασίου του Φίλια. Εκεί ο Γρηγόριος, αφού εκάρη μοναχος, εμόνασε. Επί πόσα έτη έμεινε εκεί ή εάν μετέβη και εμόνασε στη μονή των Ταξιαρχών, δεν είναι γνωστό. Το βέβαιο είναι ότι, λόγω της μικρής παραμονής του στη μονή του Αγίου Αθανασιου, από ευγνωμοσύνη ανήγειρε με ιδικές του δαπάνες, το 1819, την κρήνη της μονής, όπως αναφέρεται κατά την επί αυτής επιγραφή.
